Niet regisseren maar faciliteren

´Het is niet de vraag óf we wijkgericht gaan werken, maar hoe.’ Bert Hogeboom, directeur verpleging en verzorging bij Icare, wil zo snel mogelijk starten. Hoe wordt dit aangepakt? En welke gevolgen heeft dit voor medewerkers en cliënten? Een inkijkje in de wijkgerichte ambities van Icare.

Twee jaar geleden startte Icare met een inventarisatie bij de zorgmedewerkers. Tijdens groepsbijeenkomsten en chat-sessies werden verbeterpunten en oplossingen aangedragen. De uitkomsten waren soms verrassend. Een veelgehoorde opmerking was: jullie hebben mij geleerd op te houden met zelf nadenken. Val ons minder lastig met regels maar ondersteun ons, zodat we ons werk goed kunnen doen, was de boodschap. ‘Dat is blijven hangen. We zijn als organisatie natuurlijk groter geworden en dan zijn bureaucratische trekjes onvermijdelijk. Met een wijkgerichte aanpak willen we dit verbeteren.’ Met een gemiddelde van ruim 8 is de cliënttevredenheid van Icare hoog te noemen. Toch geven veel cliënten aan dat zij de persoonlijke band met zorgmedewerkers missen. ‘In de thuiszorg staat de relatie tussen de cliënt en de zorgmedewerker centraal, en blijkbaar zijn we niet dichtbij genoeg. Dus nu gaan we veel regie teruggeven aan de medewerkers. Zodat zij alle ruimte krijgen om de zorg met hun cliënten optimaal in te vullen.’

Dichtbij organiseren
Een wijkgerichte aanpak begint in ieder geval bij de relatie tussen de medewerker en de cliënt, vindt Bert. Binnenkort start Icare met drie wijkgerichte pilots, de details worden momenteel uitgewerkt. ‘Het gaat erom dat onze cliënten een goede tijd bij ons hebben, het is onze uitdaging om dat te ondersteunen. En als de medewerker zich lekker voelt, voelt de cliënt zich ook goed, en andersom. Wat de cliënt nodig heeft kan het beste in het contact tussen cliënt en verpleegkundige vastgesteld worden. Samen kunnen zij inventariseren hoe de sociale omgeving van de wijk eruit ziet, welke mantelzorg aanwezig is en aan welke zorg de cliënt behoefte heeft. Onze stakeholders zoals ziekenhuizen en huisartsen moeten rechtstreeks contact op kunnen nemen met de wijkverpleegkundige. De regie over het zorgproces hoort bij de wijkverpleegkundige. Die manier van werken willen wij nog beter faciliteren, zodat de medewerker met plezier werkt.’ Bij een wijkgerichte aanpak hoort ook een nieuwe stijl van leidinggeven, vindt Bert. ‘Ik moet als directeur minder de regie willen hebben. Ik kan prachtige draaitabellen maken met de meest fantastische grafi eken. Maar de vraag is wat mijn cliënten en medewerkers eraan hebben. Ik moet niet regisseren, maar mijn medewerkers ondersteunen bij datgene waar ze goed in zijn. Dat begint met vertrouwen, een randvoorwaarde voor duurzaam opereren in de thuiszorg. Ik geef toe dat ik dat best lastig vind, maar we gaan dat wel doen.’

Parameters op maat
‘We willen een gezonde organisatie zijn waarin wijkverpleegkundigen samen met de cliënt de zorg vorm geven. Dan moet je als organisatie wel weten wat er gebeurt. Als fi nanciële processen onvoldoende beheerst worden, loop je grote risico’s. Op dit moment is het voor medewerkers onvoldoende duidelijk welke bijdrage hun werkzaamheden leveren aan de organisatie. Nu zeggen we in het werkoverleg bijvoorbeeld dat de productiviteit te laag is, en dat deze omhoog moet. Maar wat moet je daarmee als zorgmedewerker? Medewerkers geven terecht aan dat ze keihard werken, en dat zie ik ook. Er is bij hen alleen te weinig inzicht in de resultaten van hun werkzaamheden. Daarom willen we elk wijkteam een aantal parameters meegeven die zij zelf kunnen bekijken via een besloten internetomgeving. Zodat medewerkers bijvoorbeeld kunnen zien hoe de geplande en de gerealiseerde zorg zich tot elkaar verhouden. Op deze manier zie je als zorgmedewerker wat je kunt doen om de productiviteit te verbeteren, maar ook of de indicatie wel overeenkomt met de zorgvraag. Ook klantparameters zijn van belang, zoals het aantal medewerkers bij een cliënt of de leveringszekerheid (de verhouding tussen het geleverde aantal zorguren en het afgesproken aantal zorguren, red.). En als een wijkteam boven de productiviteitsnorm zit, moeten ze zelf kunnen beslissen of deze extra tijd aan bijvoorbeeld scholing, werkoverleg of een werkbezoek besteed wordt. Het wijkgerichte werken gaan we stapsgewijs invoeren. Eerst klein beginnen, dan evalueren, bijsturen, en weer verder. De feedback van de medewerkers speelt hierbij een grote rol. Het zou geweldig zijn als we aan het eind van het jaar met een groot aantal teams wijkgericht werken en dat de andere teams vragen: wanneer mag ik?’

Kiezen voor duurzame zorg
De marktwerking in de zorg kan vervelende neveneffecten opleveren voor medewerkers en cliënten. Twee jaar geleden kon Icare in de regio Drenthe tijdelijk geen cliënten aannemen, het budget was op. Toch is het ook een kwestie van kiezen hoe je met marktwerking omgaat, vindt Bert. ‘Er zit een perverse prikkel in het zorgsysteem. Als je in het begin van het jaar veel produceert, heb je kans dat je later in het jaar een stukje van een andere organisatie erbij krijgt. Op deze manier raakt het budget in de zomer totaal uitgeput. Vorig jaar hebben wij tegen elkaar gezegd dat we dat niet meer doen. Een mogelijk gevolg is dat we een deel van het potentiële volume verliezen. Dat vinden we niet leuk, maar cliëntenstops vinden we nog erger. Bovendien valt het niet uit te leggen aan je medewerkers, zij willen gewoon voor hun cliënten zorgen. Dat betekent dat we regelmatig met onze klanten overleggen of het beoogde resultaat ook met een onsje minder kan. Dat is soms best moeilijk maar we doen het toch. De economie hapert, de AWBZ staat onder druk en er zit een enorm personeelstekort aan te komen, dat weet iedereen. Laten we dan zorgen dat we de beschikbare mensen en middelen zo effi ciënt mogelijk inzetten.’